Eğitim · 5. Ders

İlk Otomasyonu Nasıl Kurarsınız?

Dört derstir hazırlık yaptınız: iş seçildi, süreç yazıldı, alanlar tanımlandı, araç seçildi. Bu derste ilk akışı kuruyorsunuz. Ders aracın menülerini değil kurulum sırasını anlatıyor, bu yüzden hangi aracı seçtiyseniz işliyor.

Bu derste ne öğreneceksiniz

Dört derstir hazırlık yapıyorsunuz: işi seçtiniz, sürecini yazdınız, alanlarını tanımladınız ve aracını seçtiniz. Bu derste ilk akışı kuruyorsunuz. Birinci derste tanıtılan beş parça burada uygulamaya dönüşüyor.

Ders belirli bir aracın menülerini anlatmıyor. Anlatılan şey kurulum sırası: neyi önce kurmalı, her adımda neyi sınamalı, canlıya hangi kapıdan geçmeli. Bu sıra hangi aracı seçtiyseniz işliyor, çünkü beş parça her araçta aynı beş parça.

Ders hedefleri

  • Kurulum fişini beş parçayla doldurmak
  • Tetikleyiciyi tek başına kurup sınamak
  • Adımları teker teker eklemek ve her eklemede sınamak
  • Koşulları ve istisna yolunu akışın içine yazmak
  • Deneme verisiyle çalışmak, canlı veriyle çalışmamak
  • Canlıya dar kapıdan geçmek ve ilk hafta gözetimde tutmak

Önkoşul: ikinci dersteki süreç haritası, üçüncü dersteki alan sözlüğü ve dördüncü derste seçtiğiniz araç. Üçü de elinizde yoksa kurulum tahmine dayanır.

Kurulum neyi devralır?

Kurulum, yazılı kuralı devralır. Kararı, yargıyı ve istisnanın nasıl çözüleceğini devralmaz; onlar haritada zaten yazılıdır ve kurulum yalnızca yazılanı tekrarlar.

Bu ayrım kurulum sırasında somut bir soruya dönüşüyor: bir adımı kurarken "burada ne yapmalı" diye düşünmek zorunda kalıyorsanız, o adım haritada eksik demektir. Aracı bırakıp haritaya dönmek, aracın içinde karar üretmekten daha ucuza geliyor.

Kurulum devralır

Tetikleyicinin izlenmesi, adımların sırayla yürütülmesi, koşulun ölçülmesi, verinin taşınması ve istisnanın işaretlenmesi. Hepsi haritada yazılı olan işler.

Kurulum devralmaz

Yazılmamış kararlar, ölçütü belirsiz ayrımlar ve "duruma bakılır" denen yerler. Bunlar kuruluma girdiğinde araç bir tahmin üretiyor ve tahmin sessizce yanlış olabiliyor.

Sınır işareti

Kurarken haritaya bakıp yanıtı bulamadığınız her an bir sınır işaretidir. O anda kurulum durur, harita güncellenir, sonra kuruluma dönülür.

Kurulum fişi: beş parça

Kurulum fişi, akışı kurmadan önce doldurduğunuz tek sayfalık kayıttır. Beş parçayı süreç haritasından alıp aracın diline çevirir; kurarken ekrana değil bu fişe bakarsınız.

1 Tetikleyici

Akışı başlatan olay ve onu getiren kanal. Form gönderimi, gelen mesaj, saat, kayıt durumu değişikliği. Tek ve net bir başlangıç yazılır.

2 Adımlar

Sırayla yürütülecek işler, her birinin çıktısıyla. Haritadaki numaralar korunur; kurulumda aynı numarayla anılırlar.

3 Koşullar

Yol ayrımları ve her ayrımın ölçütü. Ölçüt alan adıyla yazılır, yorumla değil; araçta karşılığı olan bir ifadeye çevrilir.

4 Entegrasyonlar

Bağlanacak sistemler, hangi yönde veri taşındığı ve hangi alanın hangi alana karşılık geldiği. Alan eşleşmesi burada tek tek yazılır.

5 İstisna yolu

Beklenen yol yürümediğinde ne olacağı: kayıt nerede bekler, kim haberdar edilir, iş elle nasıl devralınır. Kurulumun en çok atlanan parçası budur.

Fiş doldurulmadan araca girilmez. Doldurulmuş fiş, kurulum sırasında hangi ekranı açacağınızı değil, neyi kuracağınızı söylüyor; ikisi karıştığında kurulum aracın önerdiği sırayla ilerler ve harita geride kalır.

Adım 1: Tetikleyiciyi tek başına kurun

Kuruluma tetikleyiciden başlayın ve önce yalnızca onu kurun. Arkasına başka adım eklemeden, tetikleyicinin gerçekten çalıştığını görün: olay geldiğinde akış uyanıyor mu, taşıdığı veri bekleneni içeriyor mu.

Bu ilk sınama kurulumun geri kalanını taşıyor. Tetikleyici yanlış kurulduğunda sonraki her adım yanlış veriyle çalışır ve hata en sonda görünür; oysa burada tek başına bakıldığında bir dakikada anlaşılıyor.

Tetikleyici sınaması

  • Olayı gerçekten üretin, elle tetiklemeyin
  • Akışın uyandığını kayıttan doğrulayın
  • Gelen verinin alan adlarını alan sözlüğüyle karşılaştırın
  • Zorunlu alanların dolu geldiğini görün
  • Aynı olayı iki kez üretip iki kayıt mı bir kayıt mı oluştuğuna bakın
  • Beklenmedik bir kanaldan gelirse ne olduğunu deneyin

Son iki madde ilerideki iki sessiz hatanın kaynağıdır: çift kayıt ve tanınmayan kanal. Tetikleyici aşamasında bakıldığında ikisi de ucuz.

Adım 2: Adımları teker teker ekleyin

Adımları hepsini birden kurup sonunda denemek yerine, bir adım ekleyin ve o adımı sınayın. Sonra bir adım daha. Bu tempo yavaş görünüyor ama arıza çıktığında hangi adımın ürettiğini aramak zorunda kalmıyorsunuz.

Her adımdan sonra sorulacak soru aynı: bu adımın çıktısı, haritada yazan çıktı mı? Farklıysa orada durun. Fark biriktiğinde son adımda görünen sonuç, hangi adımdan geldiği belirsiz bir karışıma dönüşüyor.

Bir adım, bir sınama

Eklenen her adım tek başına sınanır. Sınanmadan bir sonraki adıma geçildiğinde hata birikiyor ve teşhis pahalılaşıyor.

Çıktıyı haritayla karşılaştır

Adımın ürettiği kayıt, mesaj ya da alan güncellemesi haritadaki çıktıyla aynı mı. Aynı değilse adım değil harita da sorgulanır.

Numarayı koru

Haritadaki adım numarası kurulumda da kullanılır. Aynı numarayla anılan adım, ekipte konuşmayı ve ileride teşhisi kısaltıyor.

Adım 3: Koşulları yazın

Koşullar akışın dallandığı yerlerdir ve kurulumda en çok basitleştirilen parçadır. Haritada "bölgeye göre danışmana gider" yazan bir koşul, araçta hangi alanın hangi değere eşit olduğunu söyleyen bir ifadeye çevrilir. Çeviri sırasında ölçüt kaybolmamalı.

Her koşulda iki yolu da kurun. Yalnızca beklenen yolu kurup diğerini boş bırakmak, o yola düşen kaydın sessizce durmasına yol açıyor. Boş bırakılan yol istisnaya bağlanır.

Koşul kurarken

  • Ölçütü alan adıyla yazın, yorumla değil
  • Karşılaştırmanın büyük harf ve boşluğa duyarlı olup olmadığını sınayın
  • Alan boş geldiğinde koşulun hangi yola saptığını görün
  • Her yolun bir adıma bağlandığını doğrulayın
  • Hiçbirine uymayan kayıt için bir yol bırakın
  • İki koşul aynı kaydı yakalıyorsa hangisinin önce geçtiğini yazın

Adım 4: Entegrasyonları bağlayın

Entegrasyon, iki sistemin veri alışverişi yapacak biçimde bağlanmasıdır ve kurulumda hataların yoğunlaştığı yerdir. Sebep genelde bağlantının kendisi değil, alan eşleşmesi: bir tarafta "telefon" olan alan diğer tarafta "iletişim" olabiliyor.

Eşleşmeyi fişe yazarak yapın, ekranda sürükleyerek değil. Yazılı eşleşme hem kurulumu hızlandırıyor hem ileride alan adı değiştiğinde nereye bakılacağını söylüyor.

Entegrasyon kurarken

  • Alan eşleşmesini tek tek yazın: kaynak alan, hedef alan, biçim
  • Tarih ve telefon gibi biçimli alanlarda dönüşümü sınayın
  • Zorunlu hedef alanların dolduğunu doğrulayın
  • Bağlantı koptuğunda kaydın hangi tarafta beklediğini belirleyin
  • Yetki süresi dolduğunda ne olacağını yazın
  • Karşı taraf reddettiğinde dönen yanıtın okunduğunu görün

Son madde ikinci dersteki sessiz hatanın kapısıdır. Dönen yanıt okunmadığında kayıt gitmemiş olur ama akış başarıyla bitmiş görünür.

Adım 5: İstisna yolunu kurun

İstisna yolu, kurulumun en çok ertelenen ve en pahalıya gelen parçasıdır. Ertelenmesinin sebebi basit: normal akış çalışınca kurulum bitmiş görünüyor. Oysa bitmiş sayılan akış, ilk farklı durumda sessizce duruyor.

İstisna yolu üç şeyi yapar: kaydı kaybetmez, birini haberdar eder ve işin elle devralınmasına yer açar. Üçü de haritada yazılıdır; kurulum yalnızca onları akışa yerleştirir.

İstisna yolu kurarken

  • Zorunlu alan boşsa akışı durdurun, sessizce geçmesine izin vermeyin
  • Duran kaydın nerede beklediğini görünür kılın
  • Bir kişiye ya da role haber gitmesini sağlayın
  • Haberin içinde hangi kaydın beklediği yazsın
  • Elle devralma yolunu deneyin, kayıt gerçekten açılabiliyor mu
  • İstisnaya düşen kaydın sayısını görebileceğiniz bir yer bırakın

Her adımı ayrı sınayın

Sınama, kurulumun ayrı bir aşaması değil, her adımın parçası. Adım eklendikçe sınanır ve sınanmadan bir sonrakine geçilmez. Bu tempo kurulumu uzatıyor gibi görünse de teşhis süresini kısaltıyor.

Sınamayı deneme verisiyle yapın. Canlı müşteri kaydıyla sınamak, hata durumunda gerçek bir müşteriye yanlış mesaj gitmesine yol açabiliyor. Deneme kaydı, adı belli ve sonradan temizlenebilir bir kayıt olmalı.

Deneme verisi kuralları

  • Deneme kayıtları adından tanınsın, karışmasın
  • Deneme telefonu ve deneme adresi kendinize ait olsun
  • Dış sistemlere giden adımları önce kapalı tutup çıktıyı gözle doğrulayın
  • Deneme kayıtlarını sınama bitince temizleyin
  • Temizlemeden önce hangi kayıtların deneme olduğunu listeleyin
  • Canlıya geçmeden deneme kayıtlarının kalmadığını doğrulayın

Canlıya dar kapıdan geçin

Canlıya alma, akışı açıp beklemek değil. Dar kapı demek, akışın önce sınırlı bir girdiyle çalışması demek: tek kanaldan gelenler, tek bölge, tek çalışanın kayıtları. Böylece bir şey ters gittiğinde etkilenen kayıt sayısı sınırlı kalıyor.

Dar kapıdan geçen akış birkaç gün izlendikten sonra genişletilir. Genişletme de aynı biçimde yapılır: bir kanal daha, bir bölge daha. Her genişlemede aynı sınamalar tekrarlanır.

Dar kapı kurarken

  • Akışı yalnızca bir kanaldan gelen kayıtlarda çalıştırın
  • Elle yedeği açık tutun: ekip aynı işi elle de yapabiliyor olsun
  • Akışın ürettiği ilk kayıtları tek tek gözden geçirin
  • Çıktısı müşteriye giden adımı en sona bırakın
  • Geri alma yolunu kurulumdan önce deneyin
  • Genişletme tarihini ve ölçütünü baştan yazın

İlk hafta: gözetim ve elle yedek

İlk hafta akış çalışıyor ama gözetim altında. Gözetim, akışın ürettiği kayıtların günde bir kez gözle geçirilmesi demek. Bu bir güvensizlik değil, ölçüm: beşinci derste kurduğunuz şey birinci derste kaydettiğiniz başlangıç değerine göre nasıl davranıyor.

Elle yedek de ilk hafta açık kalır. Akış durduğunda iş durmasın diye ekip aynı işi elle yapabiliyor olmalı. Yedek kaldırıldığında akış artık tek yol haline geliyor; o karar ölçümden sonra verilir.

İlk hafta yapılacaklar

  • Akışın ürettiği kayıtları günde bir kez gözden geçirin
  • İstisnaya düşen kayıtları sayın ve nedenlerini not edin
  • Ekipten gelen ilk şikayeti yazın, düzeltmeden önce anlayın
  • Başlangıç değerini aynı yöntemle yeniden ölçün
  • Elle yedeği açık tutun, kaldırma kararını haftanın sonunda verin
  • Haftanın sonunda fişi güncelleyin: kurulumda değişen ne varsa yazın

Baştan sona örnek: emlak ofisi kuruyor

Emlak ofisi dört derstir hazırlanıyordu: talep kaydı pilot seçildi, süreç haritası çıktı, alanlar tanımlandı ve no-code aracı seçildi. Şimdi kuruyor.

Fişten ilk haftaya

Kurulum fişi: tetikleyici portaldan yeni talep düşmesi. Adımlar: kaydı aç, bölgeye göre danışmana ata, müşteriye alındı bilgisi gönder, dönüş yapılmadıysa ertesi gün hatırlat. Koşul: bölge eşleşmesi. Entegrasyonlar: portal, portföy sistemi, mesajlaşma. İstisna: bölge eşleşmezse kayıt ofis havuzunda bekler ve yönetici haberdar edilir.

Tetikleyici: ofis portaldan gerçek bir deneme talebi gönderiyor. Akış uyanıyor. Gelen alanlar alan sözlüğüyle karşılaştırılıyor; portalın "iletişim" dediği alanın sözlükte "telefon" olduğu görülüyor ve eşleşme fişe yazılıyor.

Adımlar: önce yalnızca kaydı açan adım kuruluyor ve sınanıyor. Çıktı haritadaki çıktıyla aynı. Sonra atama adımı ekleniyor, tekrar sınanıyor. Alındı bilgisi adımı en sona bırakılıyor, çünkü çıktısı müşteriye gidiyor.

Koşul: bölge eşleşmesi kurulurken büyük harf farkı çıkıyor: portal "KADIKÖY" gönderiyor, portföy sistemi "Kadıköy" tutuyor. Karşılaştırma büyük harfe duyarsız hale getiriliyor ve bu fişe yazılıyor.

Entegrasyon: portföy sistemine yazan adımda zorunlu alan boş kalıyor ve karşı taraf reddediyor. Dönen yanıt okunmadığı için akış ilk denemede başarılı görünmüştü; yanıt okunacak biçimde düzeltiliyor.

İstisna: bölgesi eşleşmeyen bir deneme talebi gönderiliyor. Kayıt ofis havuzunda bekliyor, yöneticiye haber gidiyor ve haberin içinde kayıt numarası yazıyor. Elle devralma deneniyor, kayıt açılabiliyor.

Dar kapı: akış yalnızca tek portaldan gelen taleplerde açılıyor. Diğer kanallar elle yürümeye devam ediyor. İlk gün gelen kayıtlar tek tek gözden geçiriliyor.

İlk hafta: istisnaya düşen kayıtlar sayılıyor, çoğunun sebebi portalda boş bırakılan telefon alanı çıkıyor. Form tarafına zorunluluk ekleniyor. Hafta sonunda dönüş süresi başlangıç değeriyle karşılaştırılıyor ve elle yedek açık bırakılmaya devam ediliyor.

Alıştırma: bu hafta yapılacaklar

Bu dersin karşılığı, pilot işinizi gerçekten kurmakla alınıyor. Sayfanın altındaki kurulum fişini indirip doldurarak başlayın.

Bu hafta yapılacaklar

  • Kurulum fişini beş parçayla doldurun, araca girmeden önce
  • Tetikleyiciyi tek başına kurun ve gerçek bir olayla sınayın
  • Adımları teker teker ekleyin, her eklemede çıktıyı haritayla karşılaştırın
  • Koşulların iki yolunu da kurun, hiçbirine uymayan kayıt için yol bırakın
  • Alan eşleşmesini fişe yazın ve biçimli alanlarda dönüşümü sınayın
  • İstisna yolunu kurun ve elle devralmayı gerçekten deneyin
  • Deneme kayıtlarını temizleyin, sonra dar kapıdan canlıya geçin
  • İlk hafta günde bir kez kayıtları gözden geçirin ve fişi güncelleyin

Kurulum sırasında haritada bulamadığınız her yanıt, ikinci derse dönüp haritayı güncellemeniz gereken yerdir. Aracın içinde karar üretmek, o kararı kimsenin göremeyeceği bir yere yazmak anlamına geliyor.

Kurulum fişini indir (xlsx) · beş parçayı doldurtan tek sayfalık fiş; canlıya alma ve ilk hafta bölümleri de içinde.

Sık yapılan hatalar

Fişi doldurmadan araca girmek

Araç ekranı kendi sırasını dayatıyor ve kurulum haritadan kopuyor. Fiş, kurarken neye bakacağınızı söyleyen tek belge.

Hepsini kurup sonunda denemek

Arıza çıktığında hangi adımın ürettiği belirsiz kalıyor. Bir adım, bir sınama temposu kurulumu uzatıyor gibi görünse de teşhisi kısaltıyor.

Canlı veriyle sınamak

Hata durumunda gerçek bir müşteriye yanlış mesaj gidebiliyor. Deneme kaydı adından tanınmalı ve sınama bitince temizlenmeli.

Koşulun tek yolunu kurmak

Beklenmeyen yola düşen kayıt sessizce duruyor. Her koşulda iki yol da kurulur, hiçbirine uymayan için de bir yol bırakılır.

Dönen yanıtı okumamak

Karşı taraf reddettiğinde akış başarıyla bitmiş görünüyor. Kayıt gitmemiş oluyor ve bunu kimse fark etmiyor.

Elle yedeği erken kaldırmak

İlk hafta ölçüm haftasıdır. Yedek kaldırıldığında akış tek yol haline geliyor; o karar ölçümden sonra verilir.

Kontrol listesi

Akış canlıya alınmadan önce aşağıdaki maddelerin hepsine evet diyebiliyor olmanız gerekiyor.

Kurulum kontrol listesi

  • Kurulum fişi beş parçayla dolduruldu
  • Tetikleyici tek başına kuruldu ve gerçek bir olayla sınandı
  • Her adım eklendikten sonra ayrı ayrı sınandı
  • Adım çıktıları süreç haritasındaki çıktılarla karşılaştırıldı
  • Her koşulda iki yol da kuruldu, açıkta yol kalmadı
  • Alan eşleşmesi yazılı ve biçimli alanlarda dönüşüm sınandı
  • Dönen yanıtların okunduğu doğrulandı
  • İstisna yolu kuruldu, haber gidiyor ve elle devralma denendi
  • Deneme kayıtları temizlendi
  • Dar kapı belirlendi ve elle yedek açık
  • İlk hafta gözetim planı ve fişin güncelleneceği gün yazıldı

Sözlük

Kurulum konuşmalarında geçen terimler. Aracı kuran kişiyle aynı dili konuşmak kurulumu kısaltıyor.

Sırada ne var

Bu derste ilk akışı kurdunuz, dar kapıdan geçirdiniz ve ilk haftayı gözetimde tamamladınız. Sıradaki dersler kurulan akışın büyümesini ele alıyor: sistemleri birbirine bağlamak, istisnaları yönetmek, ekibi sürece almak ve sonucu ölçmek.

Yayında olan derslerden devam etmek isterseniz, akış beklendiği gibi çalışmadığında nereye bakılacağını anlatan modül sırada.

6. Ders: Otomasyon çalışmıyor dediğinizde

Sessiz hata, arıza fişi, ikiye bölme yöntemi ve kalıcı düzeltme.

4. Ders: Araç seçimi

Yedi ölçütlü puanlama. Bu kurulumun hangi araçla yapıldığı orada kararlaştırılıyor.

Bütün dersler

Eğitim bölümünün tamamı ve yeni eklenen modüller.

İlk kurulumu birlikte yapmak isterseniz yazın, fişi beraber dolduralım.

WhatsApp'tan Teklif Al

Sık Sorulan Sorular

Kurulum ne kadar sürer?
Dar tutulmuş bir pilot genelde birkaç oturumda kuruluyor. Uzayan kurulumlar çoğu zaman haritası eksik kurulumlardır; araca girildikten sonra karar üretmek gerektiğinde süre tahmin edilemez hale geliyor.
Kod bilmem gerekiyor mu?
Seçtiğiniz araca bağlı. Bu dersteki sıra ve sınamalar kod yazmadan da uygulanıyor; anlatılan şey aracın kullanımı değil, hangi parçanın hangi sırayla kurulacağı ve her adımda neyin sınanacağı.
Canlıya geçmeden ne kadar sınamalıyım?
Ölçüt süre değil kapsam: haritadaki her adımın ayrı ayrı sınanmış olması ve en az bir istisna yolunun gerçekten denenmiş olması. Bu ikisi tamamlandığında dar kapıdan geçilebiliyor.
Akış ilk hafta durursa ne yapmalı?
Elle yedek bu yüzden açık tutuluyor. İş elle yürütülür, duran kayıt not edilir ve sebep yazılır. Düzeltme aynı gün yapılmak zorunda değil; anlaşılmadan yapılan düzeltme genelde ikinci bir arıza üretiyor.
Aynı akışı başka bir işe kopyalayabilir miyim?
Kopyalanabiliyor ama önce o işin süreç haritası çıkarılmalı. Harita olmadan kopyalanan akış, kaynak işin kararlarını hedef işe taşıyor ve fark ilk istisnada çıkıyor.