Bir bilgi geliyor. Önce deftere yazıyorsunuz, sonra Excel'e geçiriyorsunuz, akşam da programa giriyorsunuz. Üç yerde aynı satır.
Bunu herkes zaman kaybı sanır. Asıl sorun o değil. Asıl sorun, üç yerden hangisinin doğru olduğunu bir gün bilemeyecek olmanızdır.
Bu yazı, çift kaydın nereden doğduğunu ve nasıl kapandığını anlatıyor.
Çift kayıt tembellikten doğmaz
Kimse keyfinden aynı bilgiyi iki yere girmez. Çift kayıt genellikle bir eksiği kapatmak için doğar ve o eksik kapanmadığı sürece devam eder.
En sık görülen sebep şudur: sistem bir şeyi yapamıyor, o yüzden yanına bir defter ya da tablo kuruluyor. Sistem faturayı kesiyor ama teslim tarihini tutmuyorsa, teslim tarihi başka yere yazılır.
İkinci sebep erişimdir. Sistemi yalnız bir kişi kullanabiliyorsa, diğerleri kendi kaydını tutar. Üçüncüsü güvendir: sistem bir kez yanlış çıkmışsa, insanlar kendi kopyalarını saklamaya başlar.
Çift kaydın doğduğu beş yer
Aşağıdaki tablo, küçük işletmelerde en sık rastlanan beş noktayı topluyor.
| Nerede | Neden doğar | Belirtisi |
|---|---|---|
| Sipariş alırken | Telefonda deftere, sonra sisteme | Deftere bakmadan sipariş durumu söylenemiyor |
| Stok takibinde | Program sayıyor, depo kendi listesini tutuyor | Sayım günü iki liste tutmuyor |
| Müşteri bilgisinde | Telefon rehberi ayrı, sistem ayrı | Aynı müşteri iki farklı isimle kayıtlı |
| Tahsilatta | Banka ekstresi ayrı, tahsilat listesi ayrı | Ay sonunda kim ödedi sorusu cevaplanamıyor |
| Personel takibinde | Giriş çıkış kâğıtta, bordro programda | İzin günü iki kayıtta farklı görünüyor |
Beşinin ortak yanı şu: hiçbiri yanlış bir alışkanlık değil. Her biri, o an eksik olan bir şeyi kapatmak için kurulmuş.
Neden kendiliğinden geçmiyor
Çift kayıt kurulduğu gün zararsız görünür. Zararı zamanla birikir ve üç yerden gelir.
Sapma. İki kayıt bir süre sonra ayrışır. Biri güncellenir, öteki kalır. Hangisinin güncel olduğunu anlamanın yolu kalmaz.
Kör nokta. Kimse iki listeyi birden okumaz. Karar verirken hangisi elinizin altındaysa ona bakarsınız, ötekinde yazan şey görünmez olur.
Devredilemezlik. Sistemi anlatmak kolaydır, iki sistemi ve aralarındaki sözsüz kuralı anlatmak zordur. Bu yüzden iş kişiye bağlanır. Aynı mesele siz yokken iş duruyorsa ne yapmalı yazısında ele alınıyor.
Üç çıkış yolu
Çift kaydı kapatmanın üç yolu var ve üçü farklı durumlara uygun.
| Yol | Ne zaman uygun | Dikkat edilecek |
|---|---|---|
| Birini kapatmak | İki kayıttan biri gerçekten gereksizse | Kapatmadan önce neden kurulduğunu sor |
| Aktarımı otomatikleştirmek | İkisi de gerekiyorsa, biri diğerini besliyorsa | Tek yön seçilmeli, çift yön karışıklık üretir |
| Eksiği kapatmak | Defter, sistemin yapamadığı bir şeyi yapıyorsa | Sisteme o alan eklenirse defter kendiliğinden kalkar |
Üçüncü yol genelde en kalıcısıdır ama en çok konuşma ister. Defterin ne işe yaradığı anlaşılmadan kapatılırsa, bir hafta sonra yeni bir defter doğar.
Başlamadan önce üç ölçüm
Hangi yolun uygun olduğunu bilmek için üç şeyi ölçmek yeterli.
| Ölçüm | Nasıl yapılır | Ne söyler |
|---|---|---|
| Kaç yerde tutuluyor | Bir bilgiyi seçip peşine düşün | Gerçek sayı genelde sanılandan fazladır |
| Hangisi güncel | İki kayıttan rastgele bir satır seç, karşılaştır | Sapma varsa sorun zaten başlamış |
| Kim neye bakıyor | Karar verenlere hangisine baktığını sor | Kör nokta buradan çıkar |
Üç ölçüm de bir saatlik iştir ve yazılı yapılmalıdır. Akıldan yapılan ölçüm, ölçüm sayılmaz. Bu ayrım Excel ile müşteri takibi ne zaman yetmez olur yazısında da geçiyor.
Otomatikleştirmeden önce sadeleştirin
Çift kayıt gördüğünde ilk akla gelen şey iki sistemi birbirine bağlamaktır. Bu bazen doğrudur ama sırası ikincidir.
Önce şu soru cevaplanmalı: bu iki kayıttan biri kalkabilir mi? Kalkabiliyorsa bağlantı kurmaya gerek yok. Bağlantı kurmak, kaldırılabilecek bir şeyi kalıcı hale getirmek olabilir.
Ve bağlantının da bir bakım maliyeti vardır. Bir taraf değişince bağlantı bozulur, kimsenin haberi olmaz. Bu risk otomasyon projeleri neden başarısız olur yazısında ayrıntılı anlatılıyor.
Sadeleştirmenin fiyata etkisi
Çift kaydı olan bir işletmede yapılacak iş, olmayan bir işletmeye göre daha büyüktür. Eski kayıtların karşılaştırılması, hangisinin doğru sayılacağına karar verilmesi ve temizlik gerekir.
Bu yüzden teklif alırken çift kayıt durumunuzu söylemek işinize yarar. Söylenmezse kapsam eksik yazılır ve iş sırasında büyür. Kapsamın fiyata etkisi aynı işe neden iki farklı fiyat verdim yazısında anlatılıyor.
Özet
Aynı bilgiyi iki yere girmek bir alışkanlık değil, bir eksiğin belirtisidir. Eksik bulunmadan kayıt kapatılırsa yerine yenisi doğar.
Sıra şudur: önce nerede ve neden doğduğunu ölç, sonra birini kapat ya da eksiği gider, en son bağlantıyı düşün.
Ekip büyütmeyi düşünüyorsanız eleman mı almalıyım, otomasyon mu kurmalıyım yazısı komşu bir soruyu ele alıyor.
Sık Sorulan Sorular
Çift kayıt kaçınılmaz olarak sorun mudur?
Öyle olması gerekmez. Bilinçli tutulan ve düzenli karşılaştırılan bir yedek kayıt işe yarayabilir. Sorun, iki kaydın karşılaştırılmadığı ve hangisinin doğru olduğunun bilinmediği durumlarda doğar.
Defteri bırakmak zorunda mıyım?
Zorunda değilsiniz. Defter bir şeyi sistemden daha hızlı yapıyorsa o özelliğin sisteme eklenmesi konuşulabilir. Defteri kaldırmak amaç değil, eksiği kapatmak amaçtır.
İki sistemi birbirine bağlamak çözüm müdür?
Bazen çözümdür ama sırası sonradır. Önce kayıtlardan birinin kalkıp kalkamayacağına bakmak gerekir. Bağlantının kendisi de bakım isteyen bir yapıdır.
Eski kayıtlar ne olacak?
Hangisinin doğru sayılacağına karar verilmeden taşınmamalı. Karar verilmeden yapılan aktarım, çift kaydı tek yere taşımaktan öteye gitmez.
Ekipteki herkes yeni düzene uyar mı?
Eksik kapatılmışsa genellikle uyar. Çift kayıt bir ihtiyaçtan doğduğu için, ihtiyaç karşılandığında eski kayıt kendiliğinden terk edilir.
